سنگ آتشفشانی چیست؟

در علم زمین شناسی، سنگ آتشفشانی را به عنوان نوعی کانی می شناسند. هنگامی که مواد مذاب سرد می گردند؛ در اثر این فرآیند، سنگ های آتشفشانی شکل می گیرند. سنگ های آذرین درونی و بیرونی، زیر مجموعه آن محسوب می شوند. مجددا سنگ های آذرین درونی و بیرونی نیز زیر مجموعه هایی را شامل می گردند. عوامل مهمی همچون درصد سیلیس، چگالی، بافت، رنگ و ترکیبات شیمیایی، منجر به دسته بندی متفاوت سنگ های آذرین شده اند. در قسمت زیر به این دسته بندی پرداخته ایم:

سنگ های ریولیت و گرانیت:

گرانیت و ریولیت از جمله سنگ های آذرین درونی به شمار می آیند. با صیقل دادن آنها می توان جلوه ظاهری این سنگ ها را تقویت کرد. این کار باعث شده تا از سنگ های فوق در معماری استفاده به عمل آید. از رنگ های متعلق به سنگ گرانیت می توان به صورتی، سفید و خاکستری اشاره کرد. نوع فلدسپات، تعیین کننده رنگ این سنگ ها خواهد بود.

کاربرد سنگ آتشفشانی
کاربرد سنگ آتشفشانی

پوکه معدنی:

پوکه معدنی (پومیس) متشکل از بافت متخلخل و اسفنجی است. خروج این سنگ به صورت انفجاری رخ می دهد. پومیس به دانه های ریز و درشت تقسیم شده که هر یک دارای مشخصات خاص خود می باشند. پوکه معدنی ریز (پومیسیت) با اندازه کمتر از 2 میلیمتر همراه است. پوکه معدنی درشت نیز دانه های بیش از 2 میلیمتر را شامل می گردد.
این دانه ها از رنگ های خاکستری، سفید، قهوه ای، زرد ملایم و صورتی برخوردارند. یکی از ویژگی های مشترکی که در پوکه های ریز و درشت می توان یافت؛ نسبت بیشتر حجم آنها به وزنشان است. اگرچه وزن این دانه ها از یک کیلوگرم بر متر مکعب هم کمتر است؛ اما حجم آنها به مراتب بیشتر خواهد بود.

آندزیت و دیوریت:

آندزیت که نوعی سنگ آذرین بیرونی محسوب می شود و نمونه ای از سنگ دیوریت است. این سنگ در اشکال مختلف مشاهده می شود. آذر آواری و سنگ پا، اشکال مرسوم آن محسوب می شوند. همچنین رنگ این سنگ، خاکستری پررنگ است. در خصوص دیوریت می توان گفت این سنگ حاوی کلسیم فراوان بوده و فاقد کوارتز است و پتاسیم و فلدسپات نیز در ساختار اصلی آن حضور یافته اند.

بازالت و گابرو:

درصد قابل توجهی از سنگ های آتشفشانی و آذرین را این دو نوع سنگ تشکیل داده اند. بازالت که از سنگ های آذرین بیرونی به شمار می آید؛ در مقایسه با سایرین، کمیاب تر است و عمده کاربرد آن، پوشش دهی کف ساختمان است. گابرو نیز سنگ درونی بازالت محسوب می گردد. یکی از مشخصات بارز آن، چگالی بالاست و البته رنگ تیره را نیز می توان به این مشخصات افزود.

داسیت، گرانودیوریت و گرانولار:

این نمونه ها را می توان از سنگ های آذرین بیرونی دانست. داسیت و گرانودیوریت نسبت به سنگ دیگر، به فراوانی وجود داشته و در مقایسه با دیوریت، کوارتز بیشتری دارند. همچنین این سنگ ها در مقایسه با گرانیت، مقدار کوارتز کمتری را به خود اختصاص داده اند. داسیت را می توان با رنگ روشن مشاهده کرد.

ریولیت:

سنگ آتشفشانی ریولیت را با رنگ روشن می توان دید. از لحاظ ظاهری، این سنگ، شباهت زیادی به گرانیت دارد. این سنگ که اسیدیته زیادی دارد؛ اغلب در جاهایی که به نوعی سنگ ساینده نیاز دارند؛ حضور می یابد. با این تفاسیر می توان گفت سنگ فوق، خاصیت سایش بالایی دارد. ابسیدین که یکی از اعضای خانواده ریولیت است؛ معروفیت بالایی داشته و با ساختار شیشه ای و خاص خود شناخته می شود.

پرلیت:

در مقطع این سنگ می توان متوجه حضور رگه های باریک شد. یکی از ویژگی های متمایز این سنگ آتشفشانی، ساختار لایه لایه است که به وضوح می توان آن را درک کرد. ساختار شیشه ای ولکانیک نیز به این سنگ تعلق یافته است. به طور کلی پرلیت به چه سنگ هایی اطلاق می گردد؟ آن دسته از سنگ های شیشه ای که قابلیت انبساط در دمای 860 الی 1200 درجه سانتیگراد را داشته و قادر به تشکیل ماده کم وزن می باشند؛ پرلیت لقب گرفته اند.

انواع سنگ آتشفشانی
انواع سنگ آتشفشانی

نحوه تشکیل سنگ آتشفشانی

آنچه در شکل گیری این سنگ ها نقش داشته و به آنها هویت وجودی می بخشد؛ فعالیت آتشفشانی است. هنگامی که مواد مذاب داخل آتشفشان به بیرون تراوش نموده و به سطح زمین راه می یابند؛ پس از آن در اثر مجاورت با هوا سرد می شوند و سنگ آتشفشانی شکل می گیرد. مواد مذاب ابتدا یک مایع گداخته اند که در اثر گذشت زمان سرد شده و حرارت بالای خود را از دست می دهند.
سوال اینجاست که چه عاملی سبب فوران آتشفشان و بیرون جستن مواد مذاب داخل آنها شده و سپس باعث تشکیل سنگ های آتشفشانی می شود؟

ماگما، عامل اصلی فوران آتشفشان هاست. جای این ماده یا بهتر بگوییم سنگ، در زیر پوسته زمین است. با فشار وارد آمدن به این سنگ، ماگما رو به بالا حرکت کرده و در نهایت به سطح زمین راه پیدا می کند. پس از آن آتشفشان فوران کرده و نتیجه آن، ظهور سنگ های آتشفشانی خواهد بود.
حالت دیگر، باقی ماندن ماگما در پوسته زمین و عدم راهیابی آن به سطح زمین است. در این حالت با سرد شدن ماگما، نمونه ای از سنگ های آتشفشانی از قبیل سنگ خارا، ژرف توده، گابرو و سنگ آذرین تشکیل می گردند.

انواع کاربرد سنگ آتشفشانی

امروزه با کاربرد روزافزون انواع سنگ آتشفشانی روبرو هستیم. سنگ هایی که در بخش های مختلف حضور یافته و اتفاقات مثبتی را رقم زده اند. در ادامه راجع به کاربرد آنها صحبت خواهیم کرد:

طب سنتی

یکی از کاربردهای سنگ آتشفشانی را می توان معطوف به طب سنتی دانست. این سنگ ها تاثیر بسزایی در کاهش مشکلات روحی و روانی داشته و استرس را به شدت کاهش می دهند. از تاثیر آنها در درمان دردهای عضلانی نمی توان غافل شد. آن دسته از مناطقی که در نزدیکی آتشفشان واقع شده و یا به آب گرم طبیعی دسترسی دارند؛ اغلب از این سنگ ها بهره می برند.

طراحی داخلی و خارجی ساختمان

امروزه ردپای سنگ های آتشفشانی در هر یک از حوزه های ساختمانی به ویژه حوزه طراحی دکوراسیون، بیشتر دیده می شود. این سنگ ها نه تنها جلوه های بصری ویژه ای را در هر یک از نقاط ایجاد می کنند؛ بلکه با برخورداری از مقاومت بالا، دچار آسیب نشده و از رطوبت نیز بی تاثیرند. اکنون به لطف حضور انواع این سنگ، دست طراحان و مجریان دکوراسیون برای طراحی و زیباسازی هتل ها، باغ ها و تالارها بازتر شده است.

صنایع تصفیه آب

صنعت تصفیه آب به حضور جدی سنگ آتشفشانی نیازمند است. این سنگ ها دارای بافت طبیعی و خارق العاده ای بوده و منجر به تصفیه انواع آب های مصرفی خواهند شد. قدرت سنگ های آتشفشانی در جداسازی ضایعات آب، بسیار بالاست. همچنین خاصیت ضد باکتریایی این سنگ ها باعث شده تا هیچ یک از باکتری ها در آب رشد نیابند. جلبک ها نیز جرات حضور در آب را نخواهند داشت.

ساخت وسایل درمانی و زیبایی

با حضور موثر انواع سنگ آتشفشانی، ساخت وسایل درمانی و زیبایی، رونق گرفته است. سنگ پا یکی از وسایل درمانی موثر است که باعث لایه برداری پوست شده و حس آرامش را برای آن به ارمغان می آورد. دردهای عصبی نیز به واسطه آن کاهش می یابند. همچنین انواع زیورآلات تزئینی، مجسمه ها و تندیس های زیبا نیز امکان ساخت توسط سنگ های آتشفشانی را یافته اند.

کشاورزی

استفاده از سنگ های آتشفشانی در کشاورزی، بسیار مرسوم گردیده است. این سنگ ها به واسطه خواص فراوان خود در این حوزه رواج یافته اند. سنگ های فوق، قابلیت ویژه ای در جذب رطوبت داشته و اکسیژن مورد نیاز را به خاک می رسانند. همچنین آنها با انواع آفات و حشرات مبارزه نموده و منجر به رشد بهینه محصولات کشاورزی می شوند.

نحوه تشکیل انواع سنگ از سنگهای آتشفشانی

پومیس (پوکه معدنی) یکی دیگر از مواد معدنی یا سنگ های آتشفشانی است که در اثر فعالیت ماگماها شکل می گیرد. در اثر خروج مواد ماگما از دهانه آتشفشان، سپس خروج بخار و گازهای داخل آن و در آخر بعد از سرد شدن این ماده، پومیس شکل می گیرد.

بخوانید: پوکه معدنی چیست؟

به عبارت دیگر می توان گفت پوکه معدنی در آتشفشان هایی که زیر آب واقع شده اند؛ بیشتر شانس را برای تشکیل دارد. زمانی که گدازه ها (ماگما) با محیط مرطوب تماس یافته و سپس در اثر این تماس، حرارت خود را از دست داده و حباب هایی را از خود آزاد می کنند؛ پومیس به وجود می آید. تماس با آب باعث می شود تا فرآیند خنک سازی در مدت کوتاه تری صورت گیرد.

جمع بندی

سنگ های آتشفشانی در صنایع امروزی کاربردهای گسترده ای دارند. این محصولات به عنوان مهمترین اجزای صنایع ساختمانی، تصفیه آب، تولید و ساخت تجهیزات درمانی و محسوب می شود. در این بخش به نحوه تشکیل انواع سنگ های آتشفشانی در طبیعت اشاره کردیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *